Dünya neden sürekli sürekli savaşın eşiğinde?

Tarih kitapları bize çoğu zaman savaşları kahramanlık hikâyeleri, büyük zaferler ya da ulusal gurur başlıklarıyla anlatır. Oysa perde arkasına bakıldığında savaşların önemli bir bölümünün, insanlığın güvenliği ya da barışı için değil; güç, çıkar ve özellikle de silah ekonomisinin devamı için ortaya çıktığı gerçeğiyle karşılaşırız. İnsanlık yüzyıllardır aynı döngünün içinde: Birileri savaş çıkarır, milyonlar bedel öder, ama kazanan çoğu zaman cephede savaşanlar değil, savaşın arkasındaki güçler olur.

Savaşın en büyük trajedisi sadece can kaybı değildir. Aynı zamanda insanlığın emeğinin, kaynaklarının ve geleceğinin sistematik biçimde yok edilmesidir. Bir yanda yoksulluk, açlık ve göçle mücadele eden toplumlar; diğer yanda savaşın yarattığı devasa ekonomik pastadan pay alan küresel güçler vardır. Bu çelişki tesadüf değildir; aksine modern dünyanın en sert ve en karanlık ekonomik düzenlerinden birinin sonucudur.

Tarihin hemen her döneminde egemen güçler kendi çıkarlarını korumak ve büyütmek için savaşları bir araç olarak kullanmıştır. Bazen ideolojiler, bazen din, bazen güvenlik kaygıları, bazen de demokrasi söylemi bu savaşların gerekçesi yapılır. Ancak çoğu zaman perde arkasında çok daha somut bir gerçek vardır: Silah endüstrisi ve küresel güç dengeleri.

Silah sektörü bugün dünyanın en büyük ve en kârlı sektörlerinden biridir. Trilyonlarca dolarlık bir ekonomi söz konusudur. Bu devasa ekonomik düzenin ayakta kalabilmesi için ise sürekli bir gerilim, tehdit ve çatışma atmosferi gerekir. Çünkü barış, silah üreticileri için en büyük krizdir. Barış ortamında tanklar, füzeler, savaş uçakları ve milyarlarca dolarlık savunma projeleri anlamını yitirir. İşte bu yüzden dünyanın birçok bölgesinde krizlerin sürekli körüklendiği, sorunların çözülmek yerine büyütüldüğü bir gerçeklik ortaya çıkar.

Büyük güçler çoğu zaman doğrudan savaşmak yerine vekalet savaşları üzerinden çıkarlarını sürdürür. Bir coğrafyada iki taraf karşı karşıya getirilir, silahlar satılır, siyasi destekler dağıtılır ve savaş uzadıkça uzar. Sonuçta yıkılan şehirler, parçalanan aileler ve geleceği çalınmış bir nesil ortaya çıkar. Ama savaşın ekonomik aktörleri için bu süreç çoğu zaman yeni siparişler, yeni pazarlar ve yeni kâr anlamına gelir.

Savaşın bir başka acı gerçeği de, en ağır bedeli her zaman sıradan insanların ödemesidir. Cephede ölen askerler, evlerini kaybeden siviller, göç yollarında hayatını kaybeden çocuklar… Hiçbiri bu savaşların gerçek karar vericileri değildir. Ancak savaşın bütün yıkımı onların hayatına dokunur. Bir masa başında alınan karar, binlerce kilometre ötede bir şehrin kaderini değiştirebilir.

Modern dünyada medya ve propaganda da savaşın önemli araçlarından biri haline gelmiştir. Kamuoyları çoğu zaman savaşın gerçek nedenlerinden uzak tutulur. İnsanlar güvenlik, vatan savunması veya ideolojik tehdit söylemleriyle mobilize edilir. Oysa çoğu zaman bu söylemlerin arkasında çok daha karmaşık ekonomik ve politik çıkar ilişkileri vardır.

Silah ticareti aynı zamanda uluslararası siyasetin en güçlü baskı araçlarından biridir. Bir ülkeye verilen askeri destek, çoğu zaman o ülkenin politik kararlarını da etkiler. Bu durum, bağımsızlık ve egemenlik kavramlarının bile zaman zaman ekonomik ve askeri bağımlılıklarla gölgelenmesine neden olur.

Daha acı olan ise şu gerçektir: İnsanlık bilimde, teknolojide ve iletişimde büyük ilerlemeler kaydetmiş olsa da, savaş üretme konusunda da aynı hızla gelişmiştir. Eskiden bir savaşın yıkımı belirli bir bölgeyle sınırlıyken, bugün modern silah teknolojileri tüm insanlığı tehdit edebilecek boyutlara ulaşmıştır. Nükleer silahlar, insansız savaş sistemleri ve otonom silahlar insanlığın geleceği açısından büyük bir risk oluşturur.

Bu noktada insanlığın kendisine sorması gereken çok önemli bir soru vardır:

Savaş gerçekten kaçınılmaz mı, yoksa bazı güçler için vazgeçilmez bir kazanç kapısı mı?

Dünyada barışın kalıcı olabilmesi için sadece diplomasi değil, aynı zamanda savaş ekonomisinin sorgulanması gerekir. Çünkü savaş sadece bir askeri çatışma değildir; aynı zamanda devasa bir ekonomik düzenin parçasıdır. Bu düzen sorgulanmadığı sürece krizler, gerilimler ve çatışmalar farklı biçimlerde varlığını sürdürmeye devam edecektir.

İnsanlık tarihi bize şunu defalarca göstermiştir: Savaşlar bitse bile silahlar susmadıkça barış kalıcı olmaz. Ve eğer dünya gerçekten daha adil ve daha güvenli bir yer olacaksa, savaşın arkasındaki ekonomik ve siyasi çıkar ağlarının da açıkça konuşulması gerekir.

Belki o zaman, insanlık ilk kez savaşın kaçınılmaz bir kader değil, insan eliyle kurulmuş bir düzen olduğunu gerçekten anlayabilir. Ve belki o zaman, bu düzeni değiştirmek için gerçek bir irade ortaya çıkabilir.