İlişkilerde tutarlılık sorunu

Bugün en çok kullandığımız kelimelerden biri “güven”, en az yaşattığımız değerlerden biri de yine güven. İlişkiler üzerine uzun uzun konuşuyoruz; sadakatten, dostluktan, samimiyetten dem vuruyoruz. Fakat iş uygulamaya geldiğinde, ilk sarsıntıda geri çekilen, ilk çıkar çatışmasında yön değiştiren bir tabloyla karşılaşıyoruz.

Modern çağ, ilişkileri de hız kültürüne teslim etti. İnsanlar hızlı tanışıyor, hızlı yakınlaşıyor, hızlı sözler veriyor; fakat aynı hızla da vazgeçiyor. Sosyal medyada paylaşılan fotoğraflar, “canım kardeşim” etiketleri, abartılı sevgi cümleleri... Hepsi vitrinde. Fakat vitrinin arkasında çoğu zaman kırılgan, hesapçı ve güvensiz bağlar var.

Güven artık bir karakter meselesi olmaktan çok, bir pazarlık unsuru hâline gelmiş durumda. “Ben sana ne kadar güvenirsem, sen de bana o kadar güven” mantığı, ilişkileri bir tür sözleşmeye dönüştürüyor. Oysa gerçek güven, karşılıklılık hesabı yapmaz. Güven, risk almayı gerektirir. Ama biz risk almak yerine kontrol etmeyi, sorgulamayı ve yedekte alternatifler bulundurmayı tercih ediyoruz.

İlişkilerde en büyük sorunlardan biri de tutarlılık eksikliği. İnsanlar söz verirken cömert, sorumluluk alırken cimri davranıyor. Söylenenle yapılan arasındaki mesafe açıldıkça güven de eriyor. Çünkü güven, büyük laflarla değil; küçük ama istikrarlı davranışlarla inşa edilir. Bir sözün tutulması, bir sırrın saklanması, zor zamanda ortada görünmek... İşte güveni büyüten asıl unsurlar bunlardır.

Ne yazık ki günümüzde eleştiriye tahammül azaldı, sadakat zayıfladı, vefa ise neredeyse nostaljik bir kavram hâline geldi. İnsanlar ilişkilerde fedakârlık bekliyor ama fedakârlık yapmaya yanaşmıyor. Herkes anlaşılmak istiyor; fakat kimse anlamak için çaba göstermiyor. Bu dengesizlik, güveni daha doğmadan yaralıyor.

Bir diğer mesele de çıkar odaklı ilişkiler. İnsanlar, işine yaradığı sürece yan yana duruyor; menfaat bittiğinde bağ da bitiyor. Böyle bir zeminde gerçek bir güven ortamı oluşması mümkün değil. Çünkü güven, süreklilik ister. Geçici yakınlıklar kalıcı güven üretmez.

Toplumun genel ruh hâli de bireysel ilişkileri etkiliyor. Sürekli kriz, belirsizlik ve rekabet ortamında insanlar daha savunmacı hâle geliyor. Savunmacı insan ise ya mesafe koyuyor ya da manipülasyona başvuruyor. Oysa güven, açıklık ve şeffaflık ister. Kapalı kapılar ardında yürütülen ilişkiler, er ya da geç çatırdar.

Belki de en acı gerçek şu: Güven kaybı normalleşti. Birinin sözünü tutmaması artık şaşırtmıyor. Arkadan konuşmak sıradanlaştı. İhanet, “insanlık hâli” diye geçiştiriliyor. Bu normalleşme, en büyük tehlike. Çünkü güvenin değeri unutuldukça, ilişkiler yüzeyselleşiyor; yüzeyselleştikçe de insanlar yalnızlaşıyor.

Oysa güçlü bir toplum, güçlü ilişkilerle mümkündür. Güçlü ilişkiler ise ancak güvenle ayakta kalır. Güven olmadan ne dostluk derinleşir ne aile sağlamlaşır ne de iş birlikleri uzun ömürlü olur. İlişkilerde güveni yeniden inşa etmek istiyorsak, önce kendi tutarlılığımızı sorgulamalıyız. Söylediğimiz ile yaptığımız arasındaki mesafeyi kapatmadan, kimse bizden güven beklememeli.

Eleştirmek kolay; fakat asıl mesele sorumluluk almakta. Güven, başkasından talep edilecek bir hak değil; önce kendimizin ortaya koyması gereken bir değerdir. İlişkilerimizi kurtaracak olan da süslü cümleler değil, karakterli duruştur.

Çünkü güvenin olmadığı yerde sevgi zayıflar, saygı aşınır ve en sonunda ilişki sadece bir alışkanlığa dönüşür. O alışkanlık da ilk rüzgârda dağılır.