Cahillik artık saklanmıyor, alkışlanıyor

Toplumların çöküşü her zaman savaşlarla, ekonomik krizlerle ya da büyük felaketlerle başlamaz. Bazen bir toplum; kulaktan kulağa yayılan yalanlarla, araştırmadan konuşan insanlarla ve her konuda fikri olup hiçbir konuda bilgisi olmayanların çoğalmasıyla çürümeye başlar.

Bugün ne yazık ki en büyük problemlerimizden biri tam olarak budur: Cahilliğin cesaret kazanması ve dedikodunun normalleşmesi.

Eskiden insanlar bilmediği konuda susmayı bir erdem sayardı. Şimdi ise bilmemek değil, araştırmamak ayıp olmaktan çıktı. Herkes hâkim, herkes ekonomist, herkes doktor, herkes hukukçu… Ama iş gerçek bilgiye, belgeye ve sorumluluğa gelince ortada kimse yok. Çünkü günümüz insanı öğrenmekten çok konuşmayı seviyor.

Bir insanın bilgisiz olması problem değildir. Problem; bilgisiz olduğu halde her konuda hüküm vermesidir. Daha vahimi ise başkasının hayatı hakkında kulaktan dolma sözlerle infaz yapabilmesidir.

Dedikodu artık bazı çevrelerde sosyal aktiviteye dönüştü. İnsanlar bir araya gelip üretmeyi, çözüm konuşmayı, fikir geliştirmeyi değil; kim ne yapmış, kim kiminle görüşmüş, kim ne kazanmış, kim neden başarılı olmuş onu konuşuyor. Başarılı bir insan gördüklerinde tebrik etmek yerine arkasından konuşuyorlar. Birinin emeğini takdir etmek yerine ona çamur atmanın yollarını arıyorlar. Çünkü üretmek zor geliyor ama yıkmak çok kolay.

Ne acıdır ki toplumda birçok insanın karakter ölçüsü artık doğruluk değil, duyduğu dedikodunun miktarı olmuş durumda. Bir insan hakkında üç kişinin söylediği şey, belge ve gerçeğin önüne geçiyor. Kimse “Bu doğru mu?” diye sormuyor. Çünkü insanlar gerçeği değil, hoşlarına giden yalanları dinlemeyi tercih ediyor.

Cahillik sadece okul okumamak değildir. Cahillik; araştırmadan inanmak, düşünmeden konuşmak ve bilmeden hüküm vermektir. Kravat takıp makam sahibi olmak insanı bilgili yapmadığı gibi, sosyal medyada her gün paylaşım yapmak da insanı bilinçli yapmaz. Bugün toplumun en büyük sorunlarından biri, sesi yüksek çıkanların bilgili sanılmasıdır. Oysa bağırmak haklılık değil, çoğu zaman boşluk göstergesidir.

Bir başka acı gerçek ise şudur: Dedikodu yapan insanların büyük bölümü kendi hayatında başarı üretemeyen insanlardır. Çünkü meşgul insan üretir, boş insan konuşur. Hedefi olan insan çalışır, amacı olmayan insan başkalarının hayatını kurcalar. Kendi eksiklerini kapatamayanlar, başkalarının kusurlarını büyüterek kendilerini değerli hissetmeye çalışır.

Toplum olarak artık şu gerçekle yüzleşmemiz gerekiyor: Dedikodu masum değildir. Bir insanın itibarını yok edebilir, ailesini dağıtabilir, psikolojisini bozabilir, hatta hayatını karartabilir. Nice insan sırf iftiralar ve asılsız sözler yüzünden işinden, çevresinden ve huzurundan oldu. Ama dedikoduyu yapanlar çoğu zaman hiçbir sorumluluk hissetmedi. Çünkü yalan söylemek kolay, bedelini başkası ödediğinde vicdan susuyor.

Bugün sosyal medya da bu çürümeyi büyüten en büyük alanlardan biri haline geldi. İnsanlar doğruluğunu araştırmadan haber yayıyor, montaj videolarla insan linç ediyor, birkaç saniyelik görüntüyle karakter analizi yapıyor. Bir paylaşım uğruna insanların onuru ayaklar altına alınabiliyor. Ve en korkuncu, bunu yapanlar kendilerini haklı sanıyor.

Oysa gerçek medeniyet; insanın bilmediği konuda susabilmesi, doğruluğu araştırması ve başkasının namusunu, şerefini kendi şerefi gibi koruyabilmesidir. Bilgi tevazu getirir, cehalet kibir getirir. Gerçekten bilgili insanlar bağırmaz; anlatır. Gerçek karakter sahibi insanlar dedikodu taşımaz; yüzüne konuşur.

Bugün toplumun ihtiyacı daha çok konuşan insanlar değil, daha çok düşünen insanlardır. Daha fazla dedikodu değil, daha fazla üretimdir. Daha fazla öfke değil, daha fazla bilinçtir.

Çünkü unutulmamalıdır ki; bir toplumda cahiller cesaret bulup bilgililer susmaya başladığında, çürüme artık kaçınılmaz hale gelir.