Hava Durumu
Türkçe
English
Русский
Français
العربية
Deutsch
Español
日本語
中文
Türkçe
English
Русский
Français
العربية
Deutsch
Español
日本語
中文

#Btü

Bursa Hayat Gazetesi - Btü haberleri, son dakika gelişmeleri, detaylı bilgiler ve tüm gelişmeler, Btü haber sayfasında canlı gelişmelerle ulaşabilirsiniz.

Türkiye’nin havacılık serüveni BTÜ’de anlatıldı! Haber

Türkiye’nin havacılık serüveni BTÜ’de anlatıldı!

Her çarşamba günü Bursa Teknik Üniversitesi ev sahipliğinde düzenlenen “BTÜ Konuşmaları” etkinliğinde bu hafta, Türk Havacılık ve Uzay Sanayii Kurumsal Yönetim Genel Müdür Yardımcısı Yakup Arslan ağırlandı. Mimar Sinan Yerleşkesi’nde gerçekleştirilen programa; Rektör Naci Çağlar, rektör yardımcıları Beyhan Bayhan, Sinan Uyanık ve Barış Tamer Tonguç ile birlikte çok sayıda akademisyen ve öğrenci katılım sağladı. Yakup Arslan, “Bağımsızlık Yolculuğu: Teknoloji, İnsan ve Anlam” başlıklı konuşmasında havacılığın tarihsel gelişiminden Türkiye’nin savunma sanayindeki ilerlemelerine, gençlere yönelik beklentilerden yaşamın anlamına kadar geniş bir çerçevede değerlendirmelerde bulundu. Havacılığın insanlık açısından önemli bir değer taşıdığını ifade eden Arslan, dünyada ve Türkiye’de havacılığın ortaya çıkış sürecini de detaylarıyla anlattı. İnsanın uçma isteğinin özgürlük kavramıyla yakından ilişkili olduğunu ifade eden Yakup Arslan, “İnsan havada olmayı, özgür olmayı her zaman hayal etti. Bu hayal, zaman içerisinde gerçeğe dönüştü ve bugün dev bir endüstri haline geldi.” sözlerini kullandı. TÜRKİYE’NİN HAVACILIK YOLCULUĞU: TARİHTEN GÜNÜMÜZE GELİŞİM SÜRECİ Yakup Arslan, Türkiye’nin havacılık yolculuğunu anlatırken bu alandaki öncü figürlere değindi. Vecihi Hürkuş, Nuri Demirağ ve Özdemir Bayraktar’ın önemli katkılar sunduğunu belirten Arslan, “Geriye dönüp baktığımızda Türkiye aslında havacılıkta her zaman vardı ve önemli işler başardı.” ifadelerini kullandı. Havacılık düşüncesinin kökenlerinin 19. yüzyıla kadar uzandığını belirten Yakup Arslan, özellikle 2000’li yıllardan itibaren Türkiye’nin savunma sanayinde kayda değer bir ilerleme gösterdiğini ifade etti. F-16’DAN ANKA’YA: TUSAŞ’IN STRATEJİK EVRİMİ Yakup Arslan, Türk Havacılık ve Uzay Sanayii’nin gelişim sürecine ilişkin değerlendirmesinde, kurumun kuruluşunun yalnızca bir hedef doğrultusunda atılmış adım olmadığını, 1973’lü yıllarda ortaya çıkan ‘’bağımsızlık ve boyunduruk altına girmeme’’ iradesinin bir yansıması olduğunu ifade etti. Yakup Arslan, şirketin 1973’teki kuruluşundan bugüne kadar yaşadığı değişim ve dönüşüm sürecini şu sözlerle aktardı: “2005 yılıyla birlikte yerli ve milli savunma sanayii hedefi doğrultusunda önemli adımlar atıldı. Bugüne baktığımızda sadece F-16 üreten bir yapıdan; ANKA, AKSUNGUR gibi özgün platformlar geliştiren bir yapıya dönüştük. TUSAŞ bugün uçak, helikopter, insansız hava araçları ve uzay sistemleri dâhil olmak üzere birçok alanda üretim gerçekleştiriyor. Dünyada tüm bu ürünleri tek çatı altında üretebilen nadir şirketlerden biriyiz. Bugün geldiğimiz noktada dünyanın en büyük savunma ve havacılık şirketleri arasında 47’nci sırada yer alıyoruz.” ULUSLARARASI GÜÇTEN TOPLUMSAL GURURA SAVUNMA SANAYİNİN ÖNEMİ Savunma sanayinin stratejik önemine vurgu yapan Yakup Arslan, “Ne kadar güçlü olursanız, o kadar sağlam durursunuz. Savunma sanayiniz güçlü ise uluslararası masalarda söz hakkınız olur, yaptırım gücünüz artar” ifadelerini kullandı. Bu gücün yalnızca askeri değil, toplumsal bir güven ve gurur kaynağı olduğunu da vurgulayan Aslan, “Toplumsal olarak bir gururun parçası olmak ve kendimizi güvende hissetmek, güçlü bir savunma sanayii ile mümkün. Biz bunu başardık.” dedi. Gençlere yönelik beklentilerini ifade eden Yakup Arslan, “Sizlerden beklentimiz; yabancı dil, teknik bilgi, staj deneyimi ve teknolojiyi güncel şekilde kullanabilme becerilerini kazanmanız. Bunun yanında doğru iletişim, sosyal beceriler ve disiplinli çalışma da çok önemli. Ancak tüm bu yetkinliklerin ötesinde niyet ve karakter çok belirleyici… Niyetinizin, tutum ve davranışlarınızın samimiyeti; iyi insan olma motivasyonunuz en az diğer beceriler kadar kıymetli.” ifadelerini kullandı. BTÜ’DE ETKİLEŞİMLİ PROGRAM Yakup Arslan’ın konuşmasının ardından program kapsamında kahoot yarışması düzenlendi. Yarışmada başarılı olan öğrencilere ödülleri verilirken, BTÜ Rektörü Naci Çağlar tarafından Yakup Arslan’a plaket takdim edildi. Toplu fotoğraf çekimiyle sona eren etkinlikte Arslan ayrıca Özdemir Bayraktar TEKNOFEST Atölyesi’ni ziyaret ederek öğrencilerin projeleri hakkında bilgi edindi.

BTÜ’den yapay zekaya güvenli veri desteği Haber

BTÜ’den yapay zekaya güvenli veri desteği

Bursa Teknik Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, yapay zeka tabanlı yüz analizi sistemlerine destek olacak yeni bir teknoloji üzerinde çalışıyor. Araştırma görevlisi Muhammed Ömer Faruk Selvi yürütücülüğünde ve Doç. Dr. Erdem Yavuz danışmanlığında geliştirilen proje, TÜBİTAK 1002 programı kapsamında destek almaya hak kazandı. Proje, yapay zekanın en kritik ihtiyacı olan “yüksek kaliteli veri” sorununa çözüm sunmayı hedefliyor. Geliştirilen sistem sayesinde bilgisayar ortamında üç boyutlu, gerçekçi yüz karakterleri üretilebilecek ve bu karakterler üzerinden binlerce farklı yüz ifadesi ve hareketi simüle edilebilecek. DİJİTAL YÜZLER İLE KİŞİSEL VERİLER GÜVENDE Proje kapsamında Blender ve Python tabanlı altyapı kullanılarak oluşturulan sistem, yapay sinir ağlarının eğitiminde kullanılabilecek geniş bir dijital yüz veri havuzu sunuyor. Bu sayede veri eksikliği ve yüksek etiketleme maliyetleri önemli ölçüde azaltılıyor. Araştırma görevlisi Selvi, “Bu yöntem sayesinde yüz hareketlerini analiz eden yapay zeka sistemleri daha doğru ve güvenilir sonuçlar üretecek. Elde edeceğimiz veriler, oyun ve sinema sektöründe dijital karakterlerin canlandırılmasından, otonom araçlarda sürücü dikkat analizine kadar birçok alanda kullanılabilecek” dedi. BTÜ REKTÖRÜNDEN YAPAY ZEKA ÇALIŞMALARINA ÖVGÜ BTÜ Rektörü Prof. Dr. Naci Çağlar, üniversitedeki yapay zeka çalışmalarının önemine dikkat çekerek, “Üniversiteler yalnızca bilgi üreten kurumlar değil, geleceğin teknolojilerine yön veren araştırmaların merkezidir. Akademisyenlerimizin geliştirdiği bu proje, yapay zeka alanında önemli bir ihtiyaca çözüm üretme potansiyeline sahip. Bu tür nitelikli çalışmaları desteklemeye devam edeceğiz” ifadelerini kullandı. ARAŞTIRMANIN HEDEFLERİ Projenin öncelikli hedefi, yüz üzerindeki mimik ve küçük hareketleri yüksek hassasiyetle takip edebilen bir veri altyapısı oluşturmak. Böylece yapay zeka tabanlı yüz analizi sistemleri, hem daha doğru tahminler yapacak hem de kişisel veri güvenliği riski olmadan geliştirilebilecek.

BTÜ ve Hacettepe'den TÜBİTAK destekli matematikte ortak proje Haber

BTÜ ve Hacettepe'den TÜBİTAK destekli matematikte ortak proje

Bursa Teknik Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesi iş birliğiyle yürütülen yeni bir bilimsel çalışma, matematik literatürüne önemli katkılar sunmayı hedefliyor. TÜBİTAK tarafından desteklenen proje kapsamında, matematiğin temel alanlarından biri olan halka ve modül kuramı derinlemesine incelenecek. MATEMATİĞİN TEMEL ALANINA BİLİMSEL KATKI “Sağ Test Edici Halkaların Karakterizasyonları” başlıklı proje, Bursa Teknik Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Matematik Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nil Orhan Ertaş yürütücülüğünde gerçekleştirilecek. Projede araştırmacı olarak Hacettepe Üniversitesi akademisyenleri Prof. Dr. Derya Keskin Tütüncü ve Doç. Dr. Berke Kaleboğaz da yer alıyor. Araştırmanın, modül kuramına yeni bakış açıları kazandırması ve ilerleyen süreçte farklı bilimsel çalışmalar için zemin oluşturması bekleniyor. MODÜL KURAMINDA YENİ YAKLAŞIMLAR GELİŞTİRİLECEK Proje kapsamında matematik literatüründe önemli bir yere sahip olan Baer kriterinin projektif versiyonu ele alınacak. Bu sayede modül kuramının yapısal özellikleri daha ayrıntılı şekilde incelenecek. Çalışmada özellikle projektif modüllerin farklı halka sınıfları üzerindeki davranışları araştırılacak ve bu yapılara ilişkin yeni teorik yaklaşımlar geliştirilecek. Ayrıca perspective modüllerin yapısı da incelenerek halka kuramına katkıları ortaya konulacak. TEMEL BİLİMLER GELECEĞİN TEKNOLOJİSİNİ ŞEKİLLENDİRİYOR Proje yürütücüsü Prof. Dr. Nil Orhan Ertaş, temel bilimlerde yapılan çalışmaların uzun vadede kritik sonuçlar doğurduğunu belirtti. Ertaş, matematiğin soyut alanlarında gerçekleştirilen araştırmaların; kriptografi, veri güvenliği, bilgisayar bilimi ve mühendislik gibi alanların temelini oluşturduğunu vurguladı. REKTÖR ÇAĞLAR: “BİLİMSEL ÜRETKENLİĞİN GÖSTERGESİ” Bursa Teknik Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Naci Çağlar ise temel bilimlerde yürütülen projelerin üniversitelerin bilimsel gücünü ortaya koyduğunu ifade etti. Çağlar, TÜBİTAK desteği alan bu tür çalışmaların hem akademik gelişime hem de bilimsel ufkun genişlemesine katkı sağladığını belirterek projede yer alan akademisyenleri tebrik etti.

BTÜ’den kırsal ve kentsel alanlarda karbon depolama araştırması Haber

BTÜ’den kırsal ve kentsel alanlarda karbon depolama araştırması

Bursa Teknik Üniversitesi (BTÜ) akademisyenleri, kırsal ve kentsel alanlar arasındaki doğal bağlantıları incelemek ve doğanın karbon depolama kapasitesini ölçmek amacıyla yeni bir projeye imza attı. Proje, bitkiler, ormanlar ve toprağın atmosferdeki karbondioksiti tutarak iklim değişikliğinin etkilerini azaltmadaki rolünü araştırmayı ve bu doğal sistemlerin ekonomik değerini ortaya koymayı hedefliyor. TÜBİTAK DESTEKLİ PROJE BTÜ Mimarlık ve Tasarım Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Merve Ersoy’un yürütücülüğünü üstlendiği “Doğa Tabanlı Çözümler Aracılığıyla Peyzaj Bağlantılılığı ve Ekosistem Hizmeti Entegrasyonunda Karbon Depolama ve Ekonomik Değerleme” başlıklı proje, TÜBİTAK tarafından desteklenmeye hak kazandı. Doç. Dr. Ersoy, proje kapsamında doğa tabanlı çözümlerden yararlanılarak kırsal ve kentsel alanlar arasındaki ekolojik bağlantıların haritalandırılacağını belirtti. Böylece hangi bölgelerin doğa açısından kritik öneme sahip olduğu ve korunmasının çevresel ve ekonomik faydaları somut verilerle ortaya konacak. KARBON DEPOLAMA KAPASİTESİ VE EKONOMİK DEĞERLEME Araştırmada özellikle doğanın karbon depolama kapasitesi üzerinde durulacak. Ormanlar, bitkiler ve toprak aracılığıyla atmosferdeki karbondioksitin tutulması ve iklim değişikliğinin etkilerinin azaltılması incelenecek. Ayrıca, bu karbon depolama kapasitesinin ekonomik değerinin hesaplanmasıyla, doğanın sağladığı faydalar planlama süreçlerine daha etkin dâhil edilebilecek. Doç. Dr. Ersoy, “Yer sistemlerinde peyzajlar ölçülebilir parametreler barındırıyor. Bunlardan en önemlisi karbon çünkü karbon doğrudan iklim değişikliği ile ilişkilidir. Geliştireceğimiz yöntem sayesinde doğanın sağladığı hizmetler planlama süreçlerine daha fazla dâhil edilebilecektir” dedi. Proje, paralel olarak İngiltere’nin Lancaster şehrinde de yürütülecek. BTÜ REKTÖRÜ ÇAĞLARDAN TEBRİK BTÜ Rektörü Prof. Dr. Naci Çağlar, üniversitenin çevre ve sürdürülebilirlik alanındaki bilimsel çalışmalarına dikkat çekerek, “Akademisyenlerimizin uluslararası araştırma programlarında yer alması, hem üniversitemizin bilimsel görünürlüğünü artırmakta hem de ülkemizin bilimsel üretimine katkı sağlamaktadır. Doç. Dr. Merve Ersoy’un yürüttüğü bu çalışma, doğa temelli çözümler ve sürdürülebilir planlama açısından önemli sonuçlar ortaya koyacaktır. Akademisyenimizi tebrik ediyor, çalışmalarında başarılar diliyorum” ifadelerini kullandı. DOĞA VE KENT PLANLAMASINDA YENİ YAKLAŞIMLAR Türkiye’de şehirlerin yüzölçümünün büyük kısmının kırsal alanlardan oluştuğunu belirten Doç. Dr. Ersoy, kır ve kentin kesişen ara yüzlerinin ölçülebilir peyzaj değerleri aracılığıyla planlamaya dâhil edilebileceğini vurguladı. Bu yöntemle, doğanın sağladığı çevresel ve ekonomik faydalar şehir planlama ve iklim değişikliği stratejilerinde somut bir şekilde değerlendirilebilecek.

BTÜ’den Bursa mahallelerine afet dayanıklılığı projesi Haber

BTÜ’den Bursa mahallelerine afet dayanıklılığı projesi

Bursa Teknik Üniversitesi akademisyenleri, Bursa’daki mahallelerin afetlere yalnızca binalar açısından değil, mekansal ve çevresel açıdan da hazırlıklı olmasını sağlamak amacıyla kapsamlı bir proje yürütüyor. Pilot olarak belirlenen Dikkaldırım Mahallesi, Panayır Mahallesi ve Altınşehir Mahallesi’nde başlatılan çalışma, vatandaşların görüşleri doğrultusunda mahalleye özgü çözümler geliştirmeyi hedefliyor. Proje, TÜBİTAK tarafından destekleniyor ve Bursa’nın daha sağlıklı, yaşanabilir ve afetlere dayanıklı hale gelmesine katkı sağlamayı amaçlıyor. PİLOT MAHALLELERDE VATANDAŞ GÖRÜŞMELERİ Araştırmanın ilk aşamasında, pilot mahallelerde yaşayan vatandaşlarla yüz yüze görüşmeler gerçekleştirildi. Halkın çevresel ihtiyaçları, afetlere karşı algısı ve beklentileri dinlendi. İkinci aşamada ise elde edilen veriler mahallelerin karşılaştığı afet riskleriyle birleştirilerek, her bölgeye özgü çözüm önerileri geliştirilecek. AFETLERE KARŞI MEKANSAL VE YEŞİL ÖNLEMLER Proje kapsamında, mahallelerin afetlere dayanıklılığı yalnızca yapı bazlı önlemlerle değil; deprem toplanma alanları, sağlıklı altyapı, parklar, yeşil alanlar, ağaçlandırma ve doğa temelli uygulamalarla güçlendirilecek. Amaç, güvenli, sürdürülebilir ve yaşanabilir yaşam alanları oluşturmak. Proje Yürütücüsü Merve Dilman Gökkaya, “Çalışma ile mahalle ölçeğinde afetlere karşı daha dirençli ve sağlıklı yaşam çevreleri oluşturmayı hedefliyoruz. Elde edeceğimiz çıktılar, kent planlama ve tasarım kararlarına yol gösterici olacak” dedi. ÜNİVERSİTE VE KENT İŞ BİRLİĞİ Prof. Dr. Naci Çağlar, akademisyenleri tebrik ederek, üniversitelerin şehirlerin gelişimine katkı sunan merkezler olduğunu vurguladı. Rektör Çağlar, “Bu proje ile mahallelerde daha sağlıklı ve afetlere karşı dayanıklı yaşam alanları oluşturulmasına katkı sağlamayı hedefliyoruz. Akademisyenlerimizin yürüttüğü bu çalışmalar hem Bursa hem de diğer şehirler için yol gösterici olacak” ifadelerini kullandı. KENTSEL SAĞLIK VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK HEDEFİ Projeyle, sel, deprem ve heyelan gibi risklerin yoğun olduğu mahallelerde, yerel koşullara uygun ve toplum odaklı çözümler geliştirilmesi amaçlanıyor. Çalışma, BTÜ’nün toplumla bütünleşen üniversite vizyonunun bir örneği olarak, Bursa’da daha güvenli ve yaşanabilir mahalleler oluşturma sürecine katkı sunuyor.

Isıya dayanıklı kompozitler: BTÜ ve TUSAŞ'tan havacılıkta kritik hamle Haber

Isıya dayanıklı kompozitler: BTÜ ve TUSAŞ'tan havacılıkta kritik hamle

Bursa Teknik Üniversitesi (BTÜ) Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü öğrencileri Busenaz Seçilmiş, Hakan Kenar ve Salim İskeçeli, TUSAŞ iş birliğiyle yürüttükleri “Süpersonik ve Hipersonik Uygulamalar İçin Yüksek Sıcaklık Dayanımlı Kompozitlerin Geliştirilmesi” başlıklı projeleriyle dikkat çekiyor. Proje, Lift Up Sanayi Odaklı Lisans Bitirme Tezi Programı kapsamında kabul edildi. HEDEF ÇOK YÜKSEK HIZLARDA UÇAN ARAÇLAR Öğrenciler, özellikle süpersonik ve hipersonik uçuşlarda kullanılan hava ve uzay araçlarının çok yüksek sıcaklık ve ağır yük koşullarına maruz kaldığını belirtti. Mevcut malzemelerin bu şartlarda yetersiz kaldığını ifade eden ekip, geliştirecekleri kompozitlerle hem ısıya hem de dış etkilere karşı dayanıklı malzemeler üretmeyi hedefliyor. YENİLİKÇİ MALZEME TASARIMI Çalışma kapsamında özel alaşımlar ve seramik esaslı katkılar kullanılacak. Bu sayede malzemeler, aşırı sıcaklık ve mekanik yüklere karşı uzun ömürlü ve güvenli hâle getirilecek. Öğrenciler, elde edilecek sonuçların gelecekte yüksek hızlı uçan araçlarda kullanılabileceğini ve Türkiye’nin yerli malzeme üretim kapasitesine katkı sağlayacağını vurguladı. AKADEMİK VE SANAYİ İŞ BİRLİĞİ Projede akademik rehberlik Prof. Dr. Hasan Kotan ve Dr. Öğretim Üyesi Burak Küçükelyas tarafından sağlanırken, sanayi danışmanlığını TUSAŞ’tan Doç. Dr. Mete Bakır üstleniyor. Bu sayede öğrenciler hem teorik hem de pratik bilgiyle destekleniyor. “HAVACILIK VE UZAY HEDEFLERİNE SOMUT KATKI” BTÜ Rektörü Prof. Dr. Naci Çağlar, lisans öğrencilerinin henüz eğitim hayatlarının başındayken stratejik projelerde yer almasının gurur verici olduğunu belirtti. Rektör Çağlar, “TUSAŞ iş birliğiyle yürütülen bu proje, genç mühendis adaylarımızın ülkemizin havacılık ve uzay hedeflerine somut katkı sunabileceğini gösteriyor. Öğrencilerimizi ve akademisyenlerimizi tebrik ediyorum” dedi.

BTÜ öğrencilerinden kritik havacılık projesi Haber

BTÜ öğrencilerinden kritik havacılık projesi

Bursa Teknik Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Mekatronik Mühendisliği Bölümü öğrencileri, “İnsansız Hava Araçları için Uçuş Verilerinden Aerodinamik Veritabanı Düzeltmesi ve Model Doğrulaması” projesini hayata geçirdi. Proje, Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) LIFT UP programı tarafından destekleniyor. Projeyi yürüten ekipte dördüncü sınıf öğrencisi Alperen Burak Temiz, Emre Tunalı, Semih Dönmez, Tahir Can Kozan ve Yiğit Altun yer alıyor. Akademik danışmanlık görevini ise Doç. Dr. Mehmet Onur Genç üstleniyor. SİMÜLASYONDAN GERÇEĞE AÇIĞI KAPATACAKLAR Projede öğrenciler, Sim-to-Real Gap (Simülasyondan Gerçeğe Açığı) olarak bilinen sorunu çözmeyi hedefliyor. Gerçek uçuş verileri ve sistem tanılama teknikleri kullanılarak simülasyon modelleri kalibre edilecek. Böylece uçakların otonom sistemlerinin güvenliği ve performansı artırılacak. Öğrenciler, “Uçakların hücum açıları bilgisayar ortamında simüle ediliyor ancak bu değerler bazen gerçek uçuş koşullarından farklılık gösterebiliyor. Amacımız, TUSAŞ uçaklarına ait uçuş verilerini optimize ederek daha doğru ve gerçekçi veriler elde etmek. Bu sayede uçuş kontrol sistemlerini iyileştirerek uçaklara daha stabil bir uçuş kabiliyeti kazandırmayı hedefliyoruz” ifadelerini kullandı. REKTÖR ÇAĞLAR’DAN PROJEYE TAM DESTEK BTÜ Rektörü Prof. Dr. Naci Çağlar, öğrencilerin savunma ve havacılık sanayii gibi stratejik alanlarda geliştirdiği projelerin üniversitenin uygulama odaklı eğitim anlayışının göstergesi olduğunu belirtti. Rektör Çağlar, “TUSAŞ LIFT UP gibi prestijli bir program kapsamında öğrencilerimizin desteklenmesinden büyük memnuniyet duyuyorum. Bu projeler, öğrencilerimizin teorik bilgilerini gerçek mühendislik problemleri üzerinde uygulama fırsatı bulmasını sağlıyor ve ülkemizin havacılık teknolojilerine önemli katkılar sunuyor. Öğrencilerimizi ve akademik danışmanımızı tebrik ediyorum” dedi.

logo
En son gelişmelerden anında haberdar olmak için 'İZİN VER' butonuna tıklayınız.