"Halk Sağlığı İlkeleri" sağlığın temel şartlarıdır

Dr. Feza Şen 19 Eylül 2018 Çarşamba, 06:16

Sağlık; her geçen gün önemi artan bir sosyal hizmet olup kamu kaynaklarından finanse edilmektedir. Sağlık maliyetleri içinde tedaviden kaynaklanan maliyetlerin ciddi boyutlara ulaşması ile tedavi maliyetlerinin düşürülmesi için koruyucu sağlık hizmetlerine gereken önem gösterilmedir.

  1. "Hekimlerin hastalıkların tedavilerine odaklanmaları,
  2. Hastalıkların ise yaşam koşullarından kaynaklandığı hususunun önemsenmemesi ve
  3. Bu hususun tıp eğitiminde gereken yeri bulamaması" neticesinde toplumda hastalıkların yaygınlaştığı görüşü koruyucu sağlığın önemini arttırmıştır.

Koruyucu Sağlık veya Toplum Sağlığı diğer bir deyişle de "Halk Sağlığı İlkeleri" sağlıklı toplum için temel şartlardır. Unutmayın "Sağlık Haktır."

"Halk Sağlığı felsefesi" yani sosyal hekimlikkavramını anlamak ve gereğini yapabilmek için Hacettepe Üniversitesi kaynaklarından ulaştığım Halk Sağlığının temel ilkelerini gözden geçirmekte fayda var. Sağlık stratejilerine ışık tutan bu ilkeler;

  1. Sağlık, doğuştan kazanılmış bir insan hakkıdır: Her birey ırk, dil, din, cinsiyet, yerleşim yeri ve sosyal durum gözetilmeden herkes sağlık hizmetlerine erişebilmeli ve ihtiyacı olduğu kadar yararlanmalıdır.
  2. Kişi çevresi ile bir bütündür: Bireyler fiziksel, biyolojik ve sosyal çevrelerinden ayrı olarak ele alınamazlar.
  3. Yaşam, doğum öncesinden ölüme kadar bir bütündür: Ülkemizdeki Halk Sağlığı çalışmalarının duayeni Prof. Dr. Nusret Fişek hocanın dediği gibi "bireyin ana rahmine düştüğü andan ölümüne kadar sağlığından sorumluyuz."
  4. Koruma tedaviden üstündür:Sağlık hizmetlerinin birinci amacı ve sağlık personelinin temel sorumluluğu, kişilerin sağlıklı yaşamaya devam etmelerini sağlamak ve hasta olmamaları için çalışmaktır. Ancak, herkesi her hastalıktan korumak olanaksızdır. İnsanlar, bütün koruyucu önlemlere karşın hastalanabilirler. İşte o zaman, hekimin ikinci görevi hataları tedavi ve rehabilite etmektir. Toplumda görülen hastalıkların ve kazaların pek çoğu, aslında, korunabilir olaylardır. Bu hastalıkların toplumda görülüyor olması, sağlık hizmetlerinin başarısızlığı olarak algılanmalıdır.
  5. En çok görülen, sakat bırakan ve öldüren hastalık "önemli hastalıktır": Sağlık hizmetlerinin planlanmasında, kaynakların harcanmasında ve hizmetin sunulmasında, en çok ölüme ve sakatlığa yol açan hastalıklara öncelik verilmesi, toplumun sağlık düzeyinin iyileşmesinde temel stratejidir.
  6. Hastalıklar; sosyal, biyolojik ve fizik nedenlere bağlıdır: Hastalıklar tek nedenli değildir. Hastalıkların ortaya çıkışlarında, biyolojik ve fiziksel faktörler dikkat çekmekle birlikte, özellikle, eğitimsizlik, yanlış inanışlar, fakirlik gibi sosyal ve ekonomik faktörler de rol oynarlar. Hastalıkların kontrolünde ve hastaların tedavilerinde bu faktörler de dikkate alınmalıdır.
  7. Kişinin hastalığı, aynı zamanda ailenin sorunudur:Aile bireylerinden birisinin hastalığı, ailenin düzenini, huzurunu, ekonomik ve sosyal durumunu olumsuz etkiler. O nedenle, yalnızca hasta olan ile ilgilenmek yetmez, o kişiyi tedavi ederken ailenin bütününü ele almak gerekir.
  8. Kişinin hastalığı aynı zamanda toplumun sorunudur:Bir kişinin hastalığı çevresindeki kişileri de olumsuz etkileyebilir. O nedenle, bir kişinin tedavisini yapmaması ya da kendisini hastalıklardan korumaması yalnızca o kişinin sorunu olarak kabul edilip geçiştirilemez.
  9. Herkes kendi sağlığından sorumludur:Özellikle hastalıklardan korunmada asıl yapılacak işler, kişilerin kendilerinin alacakları önlemlerdir. O nedenle, kişiler kendi sağlıklarının değerini bilmeli ve onu korumaya çalışmalıdırlar.
  10. Sağlık hizmeti bir ekip işidir.Hiçbir meslek üyesi (hekim dahil) sağlık hizmetlerini tek başına veremez. Çünkü bu hizmetler çok boyutludur, yoğundur, karmaşıktır, sürekli olmalıdır ve giderek daha da teknik uzmanlık gerektirmektedir. Ekip üyelerinin her biri kendiişlerini uygun şekilde yaptıkları zaman sağlık hizmetinin bütünü ortaya çıkar. Üyelerden biri ya da bazıları işlerini düzgün yapmazlarsa, diğerleri düzgün yapsa bile sonuç başarısız olabilir. O nedenle, sağlık ekibinin her üyesi önemlidir ve değerlidir.
  11. Sağlık hizmetleri çok sektörlüdür: Sağlık hizmetleri yalnızca "Sağlık Bakanlığı" tarafından verilemeyecek kadar geniş boyutludur. Sağlık hizmetlerinin sunulmasında Sağlık, Eğitim, Tarım, İçişleri, Diyanet İşleri, Yerel Yönetimler, Finans Kuruluşları, Ulaştırma, Sanayi alanlarında kural koyucuların eşgüdüm içinde hareket etmeleri kaçınılmazdır.
  12. Halkın sağlık hizmetlerine katılımı esastır: Sağlık hizmetlerinin planlanmasında ve sunulmasında, hizmeti verenler kadar hizmeti alanların (halkın) da dikkate alınması gerekir. Eğer, halk, hizmetleri benimsemez ve tatmin olmazsa, hizmetlerde başarıya ulaşılamaz. O nedenle, sağlık hizmetlerinin planlanması ve sunulmasında halk ile işbirliği yapmak, onların katılımını sağlamak gerekir.
  13. Sağlık hizmetlerinde entegrasyon esastır: Koruyucu ve tedavi edici sağlık hizmetleri birbirlerinden kesin olarak ayrılamazlar. O nedenle, bu hizmetlerin bir arada verilmesi esastır. Özellikle, erken tanı, aile planlaması, bağışıklama, beslenmenin düzeltilmesi gibi koruyucu hizmetleri tedavi hizmetleri ile bir arada ve her kademedeki sağlık kuruluşunda vermek esastır.

Unutmayın sağlık kalkınmışlık göstergesidir. Kalkınmışlık toplumun sağlık düzeyinin yükselmesine yol açacağı gibi, sağlıklı bir toplum da kalkınmaya olumlu etki yapar. Bir ülkenin sağlıklı oluşu önce halkının sağlıklı oluşuna bağlıdır.